2026.09.17

Narodowe Czytanie z Sokołem

               ADAM MICKIEWICZ „DZIADY”

       „Dziady” Adama Mickiewicza powstały z różnych powodów, na co miały wpływ zarówno osobiste doświadczenia miłosne poety, jak i dramatyczna sytuacja polityczna Polski. Poszczególne części cyklu „Dziadów” rodziły się w odmiennych okolicznościach.

             Skupimy się tutaj na części  III. „Dziady drezdeńskie”, które teraz będziemy czytać, Mickiewicz napisał w Dreźnie wiosną 1832, dręczony poczuciem winy, że nie wziął bezpośredniego udziału w powstaniu listopadowym  (1830). Dzieło to miało być jego „rehabilitacją” i wkładem w walkę narodowowyzwoleńczą.    

      Kanwą akcji III części „Dziadów” były represje carskie (śledztwo Mikołaja Nowosilcowa) i autentyczne wydarzenie jakim było uwięzienie Adama Mickiewicza wraz z najwybitniejszymi działaczami Towarzystwa Filomatów i Filaretów w październiku 1823 r.  w zamienionym  na więzienie klasztorne oo. Bazylianów w Wilnie. 

       Akcja utworu rozgrywa się przeważnie na terenach nie istniejącej po III rozbiorze Rzeczypospolitej: na Litwie (Wilno), w Polsce  (Warszawa), okolice Lwowa oraz Rosji (Petersburg).

        Główny bohater III części „Dziadów” ma kilka imion: „Więzień”, „Gustaw”, „Konrad” czy „Pielgrzym”. Kluczowym tematem dramatu jest wewnętrzna metamorfoza Gustawa w Konrada oraz słynna Wielka Improwizacja będąca buntem poety przeciwko Bogu w obronie cierpiącego narodu.  Jest świadectwem miłości do ludzi i troski o ich szczęście i wolność. Taki bunt jest określony mianem buntu prometejskiego. W utworze Mickiewicz przedstawia samotnego więźnia śpiącego w celi, a nad nim stoi Anioł Stróż przepowiadający mu wolność. Kiedy więzień się budzi, mówi, że w kraju zniewolonym nikt nie może czuć się wolnym.

     Po klęsce powstania poeta chciał wyjaśnić sens narodowej martyrologii.   Stworzył koncepcję mesjanizmu – ukazał Polskę, która cierpi za grzechy innych państw i ma zmartwychwstać, by wyzwolić Europę.   W rozumieniu Mickiewicza jest to zbiór przekonań i przeświadczeń o szczególnej roli Polski w dziejach świata.  W widzeniu księdza Piotra , Bóg zsyła na skromnego bernardyna wizję, w której Polska zostaje przedstawiona jako „Chrystus narodów”. Widzenie księdza Piotra można odczytać zapowiedź zbawienia ludzkości poprzez męczeństwo narodu polskiego a także jako wizję wyzwolenia się kraju spod jarzma zaborów na drodze męki i cierpienia.

       „Dziady. Poema, część III” – wydanie tego arcydramatu było wielkim wydarzeniem literackim i politycznym dla osiadłej we Francji Wielkiej Emigracji.

         Pierwsza inscenizacja „Dziadów” miała miejsce w 1901 roku w Krakowie w reżyserii Stanisława Wyspiańskiego. Najważniejszą  i  do najbardziej znanych inscenizacji  należą: warszawska  Kazimierza Dejmka z r. 1967 oraz krakowska  Konrada Swinarskiego z 1973 r.  Ostatnia próba przeniesienia dramatu Mickiewicza miała miejsce w Teatrze Telewizji  w listopadzie 1997 r., którą reżyserował Jan Englert, w roli Konrada wystąpił Michał Żebrowski, rolę księdza Piotra objął Jan Frycz. 

  Sanok 24.09.2026r.                                           Opracowała i przedstawiła:

                                                                                  Barbara Milczanowska

                                                                                    Druhna T.G. „Sokół”